Acil Hayvan Tıp Teknisyenleri (Emergency Animal Medical Technicians™ EAMTs™)

Arizona Eyaletinde çeşitli sebeplerle yaralanmış, kaza geçirmiş hayati tehlikede bulunan evcil veya yabanıl hayvanlarının Paramedikleri Acil Hayvan Tıp Teknisyenleri (Emergency Animal Medical Technicians™ EAMTs™) İtfaiye, Polis ve Veteriner Hekim örgütleri ile koordineli olarak görev yapıyorlar. Tam donanımlı Acil Hayvan Ambulanslarında, her türlü acil vakaya müdahele edip, hayvanların hayatlarını kurtaranların öyküleri Animal Planet Televizyonunda "Animal Planet Heroes Phonex, Animal Rescue" Programında gösterilmekte.. Bugüne kadar 18.000 Acil çağrıya cevap veren Acil Hayvan Tıp Teknisyenlerinin kısa hikayesini aşağıdaki youtube videosundan izleyebilirsiniz. Acil Hayvan Tıbbı Teknisyenliği, Veteriner Teknisyenlerinin çeşitli dönem aldıkları kurs ve sertifikalarla kazandıkları bir unvan.

Daha Fazla Bilgi : http://www.azhumane.org/artman2/publish/programs/rescue.shtml
How to Become an Emergency Animal Medical Technician

Acil Hayvan Tıp Teknisyenlerinin yanısıra bir de Houston Community Üniversitesi'nde "Veteriner Paramedik (Veterinary Paramedics)" Fakültesi bulunmakta. Paramedik ; En kısa anlamıyla, Acil Sağlık Görevlisi anlamına geliyor. Veteriner Paramedikler 3 yıl boyunca ;

Veterinary Anatomy and Physiology (Veteriner Anatomi ve Fizyoloji)
Canine and Feline Clinical Management (Köpek ve Kedi Klinik Yönetimi)
Veterinary Clinical Pathology I (Veteriner Klinik Patoloji I)
Shelter Management (Barınak Yönetimi)
Veterinary Clinical Pathology II (Veteriner Klinik Patoloji II)
Equine Clinical Management I (At Klinik Yönetimi I)
Anesthesia and Surgical Assistance (Anestezi ve Cerrahi Asistanlığı)
Veterinary Pharmacology (Veteriner Farmakoloji)
Small Zoo and Wild Mammals (Küçük ve Vahşi Hayvanat Bahçesi Memelileri)
Large Zoo and Wild Mammals (Büyük ve Vahşi Hayvanat Bahçesi Memelileri)
Veterinary Radiology (Veteriner Radyoloji)
Exotic Animal Clinical Management (Egzotik Hayvan Kliniği Yönetimi)
Practicum (Uygulama Eğitimi)
Equine Clinical Management II (At Kliniği Yönetimi II)
derslerini alıyorlar.

İlgili Kaynaklar : http://northwest.hccs.edu/northwest/workforce-programs/veterinary-paramedic

İLKYARDIM, TRİAJ, TRANSPORT VE İLK MÜDAHALE -6-

1. Bölüm için Tıklayınız ; Bölüm I
2. Bölüm için Tıklayınız ; Bölüm II
3. Bölüm için Tıklayınız ; Bölüm III
4. Bölüm için Tıklayınız ; Bölüm IV
5. Bölüm için Tıklayınız ; Bölüm V

ACİL ÜNİTESİNDE YAPILACAK İŞLEMLER :
Acil hastası acil ünitesine geldiğinde ya da olay yerine gidildiğinde veteriner hekimin (ya da veteriner acil teknikeri/teknisyeninin, nihai tedavi aşamasına kadar temel yaşam desteğini veteriner paramedik verir ve paramedik acil serviste hekime hastanın tedavisi için teslim eder) yapacağı işlemler 2 gruba ayrılır.

1 - İlk İşlemler (Veteriner Hekim/Veteriner Sağlık Teknisyeni/Teknikeri tarafından yapılacak işlemler);

İlkyardım hastası hastaneye ulaştığı zaman, ilk işlem olarak adlandırılan bir ilk değerlendirme yapılır. Acil tedavi yapılacak birden fazla hasta varsa bu hastalar bir değerlendirmeyle sınıflandırılır. (bkz : veterinary triage .pdf dosyası - ingilizce) Bu sınıflandırmada durumu çok kritik olan hastalara öncelik verilir. Acil hastalarda ilk değerlendirmede, yaşama geri döndürme işlemi ile eş zamanlı yapılır. Bu işlemler yürütülürken hasta sahibinden hastanın geçmişi hakkında bilgiler alınmalıdır. (anamnez) Özellikle yaralanmanın nasıl olduğu, ilkyardım amacıyla neler yapıldığı konusunda ayrıntılı bilgiler alınmalıdır. Hayvan sahibinden izni alınarak sağaltım işlemlerine geçilmeli ve hayvan ölüm riski taşıyorsa bu hasta sahibine uygun bir uslupla anlatılmalı, tedaviyi kabul ettiğine dair bir belge imzalatılmalıdır. İlk değerlendirme çabuk yapılmalı fakat yaşamı tehdit eden unsurlar da gözden kaçırılmamalıdır.

İlk olarak hayvanda ;
* Bilincin olup olmadığı
* Hava yolları
* Solunum
* Dolaşım
* Kanama olup olmadığı kontrol edilmelidir. (Yani Acil Yardımın A B C'si kontrol edilmelidir)

İlk değerlendirmede hayvanlar sağlam, sağlam olmayan veya kısmi zarar görmüş şekilde sınıflandırılır. Hızlı değerlendirme sonunda resusitasyon uygulanır ; hava yolu açıklığı sağlanır, solunum, dolaşım ve kalp problemleri giderilmeye çalışılır.

2 - İkincil İşlemler (Veteriner Hekimin yapacağı işlemler) ;

Bu değerlendirme süresince, hastalığın tanısı konulmalı, ilaç seçimi ve cerrahi işlemler planlanmalı ve işlemlere başlanmalıdır. Birincil tedavi verileri incelenmeli ve geleceğe yönelik tedavi planlanmalıdır. ilk yapılan işlemleri takiben, hayvanın yaşamsal fonksiyonları kontrol altına alındıktan sonra asıl hastalığın teşhisi için gerekli tanı yöntemleri uygulanır ;
* Geniş anamnez
* Fiziksel Muayene
* Radyografik Muayene
* Ultrasonografik Muayene
* Laboratuar Muayeneleri
* Diğer Tanı Yöntemleri (MR, CT vs)

İkincil işlemler sırasında Veteriner Hekim hayvan sahibi ile ayrıntılı konuşmalı ve hayvana uyguladığı tedavi metodunu açıklamalıdır.

ACİL HASTALARDA KRİTİK PARAMETRE LİSTESİ
1 - Sıvı Dengesi ; sıvı tedavisinin amacı yeterli damar içi hacminin ve hidrasyonun sağlanmasıdır.
2 - Onkotik Basınç : Damar içi ozmotik basıncı albümin sağlar. Kan veya plazma protein kaybının gerçekleştiği durumlarda intravasküler aralıktan albumin kaybı şekillenir. İntravasküler onkotik basıncın kaybı, moleküler ağırlığı albuminkinden daha yüksek kolloidler kullanılarak bir tedavi yapılmasını gerektirir.
3 - Glikoz : Amaç, normal glikoz konsantrasyonunun devamlılığını sağlamaktır. Akut travmaya maruz kalan hayvanlarda yoğun stres hormonundan dolayı hiperglisemi gelişebilir.
4 - Elektroliz ve Asit-Baz Dengesi : Ağır hastalar iştahsız olurlar ya da ağızdan alacakları yemler kalori ihtiyacını karşılayamaz. Bu şartlar altında çoğu hayvan IV sıvı ve potasyum desteğine ihtiyaç duyarlar.
5 - Oksijen ve Hava Desteği : Arteriyel kan gazları, hipoksemi veya hiperkarbi durumunun araştırılmasında kullanılır. Bu parametrelerle akciğerlerde yeterli gaz değişiminin olup olmadığı hakkında bilgi edinilir.
6 - Bilinç Düzeyi : Hayvanın şuur seviyesinde düşüş varsa, hipoglisemi, asidozis, hepatik ensefalopati, elektrolit ve ozmotik bozukluklar gibi problemler araştırılmalıdır.
7 - Kan Basıncı : Kan basıncının direkt ve endirekt yollarla saptanması gereklidir. Amaç ortalama arteriyel kan basıncının 60 mmHg üzerinde bir seviyede sürdürmektir.
8 - Kalp Ritmi ve Kasılabilirlik : Özel antiritmik tedavi, perfüzyon aritmi ile oksijen desteği ve ağrı kesiciler aritminin kontrolünde başarısız oldukları zaman gerçekleştirilmelidir. Ekokardiyogram, kardiyak kasılabilirliğin değerlendirilebilmesinde kullanıldığı gibi kalp hastalıklarının altında yatan sebepleri ortaya çıkarmak içinde kullanılabilir.
9 - Albumin : Albumin 2 mg/dl'den düşük olduğunda plazma transfüzyonu gerekir.
10 - Böbrek İşlevi : Böbrek yetmezliği olan hayvanlarda potansiyel olarak böbreklere zarar veren ilaçları alan veya düşük tansiyona sahip hayvanlar, günlük muayenede böbrek işlevi açısından değerlendirilmelidir.
11 - Bağışıklık Durumu ve Antibiyotik Seçimi : Bağışıklığı baskılayıcı ilaçlar verilen hayvanların muayene ve tedavi sırasında titizlik gösterilmesi gereklidir. Antibiyogram sonucu antibiyotik seçimi eb geçerli yoldur.
12 - Yara Bakımı ve Bandaj Değişimleri : Yaralar sık sık kontrol edilmeli, pansuman ve bandaj kirlendiği ıslandığı her durumda değiştirilmelidir.
13 - Psikolojik Bakım : Stresi en aza indirecek maniplasyonlar yapılmalı, tedavi süresince hayvana nazik davranılmalıdır.
14 - Ağrı Kontrolü : Kritik hayvanlarda analjezi, etkili ilaçlarla güvenle sağlanabilir. Kullanılan ilaçlar en asgari kardiyovasküler etkili olmalıdır. Ağrıyı uzun süreli kontrol etmek için enjeksiyon tarzında, konsantrasyon oranı yüksek ilaçlar kullanılabilir.
15 - Hasta Bakımı (Hemşirelik - Animal Nursing) : Sürekli yatan hayvanlarda dekübitis yaraların oluşmasının engellenmesi için her 4 saatte bir hayvanın yatış pozisyonun değiştirilmesi gereklidir. Ayrıca hayvanın günlük kalp-dolaşım, solunum, beden ısısı gibi kontrolleri yapılmalıdır.

SONSÖZ : Veteriner sağlık alanındaki hayvan acilleri konusunda Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesinin değerli profesörlerinin yayımlamış olduğu "Veteriner Acil Klinik" kitabından epey faydalandım. Meslektaşlarımın bu kitabı edinmesini tavsiye ediyorum. İnternettende oldukça yararlandım. Meslektaşlarımın "Veteriner Acil ve Yoğun Bakım Teknisyenliği" okulunun sayfasına girip incelemesini tavsiye ederim. Ayrıca "Acil Hayvan Tıp Teknisyenleri (Veteriner Paramedik)" sitesine (bkz : Animal Rescue Emergency Animal Medical Technicians- EAMT) bakmalarını tavsiye ederim. Derneğimiz VESTED'in mesleğimiz ile ilgili çıkmış kitapları çevirterek meslektaşlarımıza satması hem dernek için hem meslektaşlarımız için iyi olacaktır.

::: BİTTİ :::

İLKYARDIM, TRİAJ, TRANSPORT VE İLK MÜDAHALE -4-

Birinci Bölüm için Tıklayınız > Bölüm I
İkinci Bölüm İçin Tıklayınız > Bölüm II
Üçüncü Bölüm için Tıklayınız > Bölüm III

TRİAJ (TRIAGE)
Triaj ; yaralıların, yaranın ciddiyetine göre sınıflandırılması ve tedavi önceliklerinin belirlenmesidir. Triaj ilk bakışta sanıldığı kadar kolay değildir ve doğru uygulanması için bu konuda eğitim, tıbbi bilgi ve deneyim gerektirir. Her felaketteki triaj öncelikleri aynı değildir. Bu, o andaki elde var olan tıbbi olanaklara, ekibe ve kazanın tipine göre değişir ve felaketin yönlendirilmesi sırasında değişiklikerl gösterebilir. Yaralının ulaştığı her tıbbi basamakta yeniden yapılır. Triaj süreli ve süreğendir. Amaç ; eldeki olanakların tümüyle en çok yaşamı kurtarabilmek ve sekeli önleyebilmek için tıbbi gereklere göre yönlendirmek ve paylaşmaktır.

Triaj işleminden mümkünse bir kişi sorumlu olmalıdır. İlkyardım ekibinin diğer üyeleri triaj görevlisinin direktiflerine uygun olarak, fakat kendi tıbbi bilgileri içerisinde haraket etmek zorundadır. Triaj sorumlusu tedavi ile ilgilenmemelidir. Triaj ile yaralılar çeşitli sınıflara girecek şekilde, en iyisi üzerine kısa notlar da yazabilen, yaralanma derecesine göre renk kodlu ve boyuna asılabilecek ya da göğse tutturulabilecek karton tabelalar ile işaretlenir.

Yaralının triaj düzeyi en az üç aşamada yeniden değerlendirilir ; Hastane öncesi ya da kaza alanında, hastane girişinde, hastane içindeki tedavi aşamalarında. Bu basamaklarda, yaralının o andaki yeni durumu ya da eldeki olanakların elvermesine bağlı olarak triaj düzeyi arttırabilir ancak kural olarak geriye alınmaz. Ağır yaralı olarak sınıflandırılmış bir hasta, ileriki basamaklarda hafif yaralı grubuna dahil edilip tedavisi geciktirilemez.

Veteriner sahada triaj gerektiren önemli durumlar :

* Suda boğulma (özelikled su baskınları)
* Savaş ortamında fiziksel, kimyasal yada biyolojik silahlarla yaralanmalar ya da zehirlenmeler
* Yangın, deprem gibi durumlarda oluşan toplu yaralanmalarda
* Vahşi hayvan saldırıları (sürüye yönelik saldırılar)
* Trafik kazaları (hayvan sürülerine araç çarpması sonucu toplu yaralanmalar)
* Toplu gıda zehirlenmeleri
* Epidemik (salgın) hastalıklar

TRİAJ SINIFLANDIRMASI
Hafif Yaralı : Önemli profesyonel tıbbi tedavi gerektirmeyen yaralılar grubu ; Sıyrık ve yüzeysel yaralanmalar. 1. ve sınırlı 2. derece yanıklar.

Ağır Yaralı : Ciddi fakat anında tedavi gerektirmeyen yaralılar grubu ; Solunum güçlüğüne neden olmayan göğüs yaralnmaları, şoka neden olmayan delici karın ve göğüs yaralanmaları.

Kritik Yaralı : Hızlı hatta anında tedavi gerektiren yaralılar ; Yaygın kanama, şok, havayolu obstruksiyonu, açık göğüs yaralanması

Umutsuz Yaralı : Kaza yerinden götürülemeyi kaldıramayacak derecede ağır travma ; Multiple travma, ağır kraniyofasiyal yaralanmalar.

KRİTİK HASTALARIN TAŞINMASINA İLİŞKİN TEMEL İLKELER (TRANSPORT)
Kritik hastalarda öncelikle ilkyardıma başlanmalı, ilkyardım yapılamıyorsa hayvan veteriner hekimin bulunduğu yere taşınmalıdır. Hayvan sahibi, hayvanı taşımak için uygunsa hastane özel servislerini istemelidir. (Not : ilkyardım, triaj ve transport kısımları veteriner sağlık ekibinde bu konuda eğitimini ve sertifikasını almış Veteriner Paramedikler (teknisyen/teknikerler) tarafından yapılmalıdır.)

Hayvan sağlığı ile uğraşan en yakın kuruluşun özel servislerinin bulunup bulunmadığı hakkında öncelikle bilgi alınmalı, varsa bu olanaklardan yararlanma yoluna gidilmelidir. Gerektiğinde veteriner hekimin önerilerine göre taşıma işlemi gerçekleştirilmelidir. Fakültelerin ya da Hayvan Hastanelerinin bu konuda yetişmiş personeli (veteriner paramedikleri) ve gerekli olan ilkyardım ekipmanları hazır olacağından dolayı taşıma işlemi daha çok sağlıklı ve hayvana zarar vermeden yapılabilir. Travmaya uğramış hastalarda taşıma sırasında uygulanacak pozisyonlar önemlidir. Hastanın yanlış pozisyonda taşınması, yeni problemlerin şekillenmesine yol açabilir. Bir hayvanda şekillenebilecek spinal yaralanma, kanama veya iç kanama (internal bleeding) olasılığına karşın hayvanı düz bir zeminde taşımalıdır. Özelikle kediler bu gibi taşıma işlemine karşı koyacaklarından bir kutuda taşınmaları daha ugun olacaktır.

Hayvanda solunum problemi varsa, taşıma sırasında hayvan serin bir ortamda tutulmalı, hayvanların solunumuna zarar verecek bağlama, sıkıştırma gibi ugulamalardan kaçınılmalıdır. Taşıma sırasında küçük hayvanlara tasma takılmamalıdır. şokta, kanamalı veya iç yaralanmalrı olan hayvanların taşınması sırasında ani pozisyon değişiklikleri önlenmelidir. Rulo halien getirilmiş battaniyeler veya yastıklar hayvanların etrafına konarak hayvan desteklenmiş olur. Distal ekstremite kısmında kanamalar varsa basınçlı bandaj uygulanarak etkilenen bacak yukarda tutulur. Hayvanda başka bir travma varsa veya hayvan şuursuzsa kafa yaklaşık 30 derece yukarı kaldırılmalı ve boyun bölgesine kesinlikle basınç uygulanmamalıdır. Hayvan herhangi bir şoktan veya travmadan dolayı acı çekiyorsa vücut ısısı kaybını önlemek için battaniye ya da havlu ile sarılmalıdır. İlkyardım işlemlerine taşıma sırasında da devam edilmelidir.

Travmada Transport :
Kafa ve Beyin Travması : Vücudun üst kısmı yükseltilir ve baş median hatta tutulur.Bu işlemin amacı kafaiçi basıncın düşürülmesidir.
Göğüs Travması : Vücudun üst kısmı yükseltilir ve hayvan yaralanmanın olduğu tarafa yatırılır.Böylece yaralanmış akciğer alanları daha iyi havalanır.
Vertebra Travması : Hayvan sert bir zemine düz olarak yatırılır
Karın Travması : Hayvan sırtüstü pozisyonda yatırılır. Karın duvarının gerginliğinin giderilmesi için dizler karına doğru itilir ve başın altına rula yapılmış battaniye ya da yastık konur.
Ekstremite Kırıkları : Kırık ekstremite sargıya alınmalı ve dinlenme poziyonuna getirilmelidir. Kırık ekstremite kontrolsüz olarak tutulup çekilmemelidir.

Hasta/Yaralı Hayvanın Transportunda Uyulması Gereken Kurallar :
* Hayvanın ani tepkilerine karşı ilkyardımcı dikkatli olmalı, kendi sağlığını riske atmamalıdır.
* Taşıma sırasında hayvana doğru pozisyon verilmelidir
* Hayvanın baş ve boynu herzaman düz tutulmalı, homojen ve düzgün bir şekilde haraket ettirilmelidir.
* Hayvan mümkün olduğunca az haraket ettirilmelidir.
* Taşıma sırasında tüm haraketleri yönlendirecek sorumlu bir kişi olmalı, bu kişi haraketleri için gerekli komutlar vermelidir. Bu kişi ağırlığın en fazla olduğu ev en fazla dikkat edilmesi gereken bölge olan kafa ve boyun kısmını tutan kişi olmalıdır.

::: YARIN ACİL TIBBİ MÜDAHALE PRENSİPLERİ :::

İLK YARDIM, TRİAJ, TRANSPORT VE İLK MÜDAHALE -3-

Birinci Bölüm için tıklayınız; Bölüm I (First Aid, Triage, Transport and Emergency Care I)
İkinci Bölüm için tıklayınız ; Bölüm II (First Aid, Triage, Transport and Emergency Care II)

GÜNEŞ ÇARPMASINDA (HİPERTERMİ) İLKYARDIM
Çevresel, fiziksel ve medikal faktörler hayvanlarda güneş çarpması riskini arttırır. Sıcak, nemli hava, yetersiz hava, aşırı egzersiz, şişmanlık, kısa tüylülük ve doğmasal brahiyosefalik durum gibi hazırlayıcı faktörler hipertermi riskini arttırır.
Hipertermi durumunda ilk yardımda dikkat edilecek hususlar ;

* Güneş çarpmasına maruz kalan hayvanlarda ani fakat dikkatli şekilde vücut ısısı düşürülmelidir.
* Soğuk suyla ıslatılmış havlularla hayvan sarılabilir veya soğuk duş yaptırılarak hayvanın ısısı düşürülebilir
* Soğuk banyo uygulaması perifere gidecek kan miktarını azaltır ve böylece hayvanda ısı düşmesi sağlanmış olur. Hayvan sahibi rektal ısıyı alabiliyorsa, rektal ısının normal değere düşmesi durumunda uygulamaya son verebilir
* Hastanın durumu ağır olduğunda en yakın veteriner kliniğine götürülmelidir.

YANIKLARDA İLKYARDIM
Yanık herhangi bir ısıya maruz kalma sonucu doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Yanık, genellikle sıcak su veya buhar teması sonucu meydana geldği gibi, sıcak katı maddelerle temas, asit/alkali gibi kimyasal maddelerle temas, elektrik akımı etkisi ya da radyasyon nedeniyle oluşabilir. Fiziksel ve kimyasal maddelerle oluşan yanıklar hayvanın yaşamını tehlikeye sokabilecek ciddi durumlardır. Yaralanmayı takiben dokularda şekillenen yıkımlanma yakıcı kaynak kaldırıldıktan sonra oluşabilir ve yaranın dışı kirli maddelerle bulaşabilir.
Yanıklarda İlk Yardım Sistematiği

* Hayvan hala yanıyorsa panik yaratmadan ateş kaynağıdan uzaklaştırılır.
* Kimyasal yanık durumunda, deriyle temas eden maddenin teması kesilmelidir
* Hayvanın hayati bulguları değerlendirilir (A B C)
* Solunum yolunun yanıktan etkilenip etkilenmediğine bakılır
* Yanık bölgesine en az 15 - 20 dakika tazyiksiz soğuk su uygulanır. (yanık yüzeyi büyükse ısı kaybı olacağından önerilmez)
* Baş-boyun bölgesindeki yanıklarda ödem oluşabileceği düşünülerek, hayvanın boynundaki tasma ya da koşum takımı çıkarılmalıdır.
* Su toplamış kesecikler kesinlikle patlatılmamalıdır.
* Yanık bölgesine ilaç ya da yanık merhemi sürülmemelidir
* Yanık üzeri temiz bir bezle örtülmelidir (hijyene dikkat etmek gereklidir)
* Yanık bölgesine basınçlı bandaj uygulanmaz
* Hayvan battaniye ile örtülmeli ve en kısa zamanda veteriner kliniğine götürülmelidir.

DONMALARDA İLKYARDIM
Donma, aşırı soğuk nedeni ile soğuğa maruz kalan vücut bölgesine yeterince kan gitmemesi ve bu bölgede kanın pıhtılaşması sonucu dokuda hasar oluşmasıdır.
Donmadan İlkyardım Sistematiği ;

* Hayvan ılık bir ortama alınarak soğukla teması kesilir
* Hayvan yan yatırılarak üzeri battaniye ile örtülür, hayvanın haraket etmesi önlenir
* Donmadan dolayı su toplamış bölgeler şekillenmişse bunlar patlatılmamalıdır, bu bölgelerin üzeri örtülür
* Donmuş bölge ovulmaz, kendi kendine ısınması sağlanmalıdır
* Hayvanı ısıtma işleminden sonra hala hissizlik varsa bezle sargı uygulanabilir


GÖZ HASTALIKLARINDA İLKYARDIM
Delici cisim yaralanmaları, kimyasal maddelerin göze temas etmesi, glakom ve göz çıkıkları gözlerde ilk yardımı gereken durumlardır.

Göz Yaralanmalarında İlkyardım Sistematiği

* Gözler herhangi bir kimyasal madde ile temas etmişse en az 5 dakika bol su ile yıkanmalıdır
* Göz çıkığı durumlarında göz yerine konabiliyorsa temiz bir havlu ile göz yerinde tutulmalıdır
* Göz çıkıklarında hayvanlarda ağrı çok olabilir. Bu durumlarda hayvanın gözü nemli bir havluyla yerinde tutulmalı ve hayvanın kontrolsüz haraket etmesine engel olunmalıdır
* Gözlerde başka bir yaralanma olmaması için gözler kapatılmalıdır
* Göze batan yabancı cisim hayvan sahibi tarafından çıkarılabilecek durumda olsa dahi kesinlikle hayvan sahipleri bu işlemi yapmamalıdır
* Hayvan en kısa zamanda veteriner kliniğine götürülmelidir.

ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM
Zehirlenme; vücuda çeşitli yollarla giren toksik maddenin yaşamsal fonksiyonları bozmasıdır. Zehirlenmelerde genel semptomlar ;
# Sindirim sistemine ait semptomlar ; bulantı, kusma, ishal
# Sinir sistemine ait semptomlar ; bilinç kaybı, haraketlerde uyumsuzluk
# Solunum sistemine ait semptomlar ; solunum güçlüğü, morarma, solunumun durması
# Dolaşım sistemine ait semptomlar ; aritmi, kalp durması (kardiyak arrest)

Zehirlenmelerde toksik maddeler vücuda sindirim, solunum ve deri yolu ile girer. Zehirlenmelerde ilkyardımda genel olarak yapılması gereken ilk şey zehirlenmeye neden olan maddenin uzaklaştırılmasıdır.
Sindirim Yoluyla Zehirlenmelerde ;
* Yaşamsal bulgular değerlendirilir (A B C)
* Hayvanın ağzı bol su ile yıkanır, solunum problemi yoksa kusturulabilir, kusturucu olarak hidrojen peroksit ve tuz kullanılabilir
* Yakıcı maddeler alındığı durumda (petrol ürünü, asit, alkali) hayvan asla kusturulmamalıdır, su ve süt verilerek toksik madde dilüe edilebilir. Ayrıca hayvana aktişf kömür ve yumurta akı verilebilir
Solunum Yoluyla Zehirlenmelerde
* Derhal temiz havaya çıkarılmalıdır
* Hayati bulgular değerlendirilir (A B C)
* Hayvan yarı oturur pozisyonda tutulur
* Hayvanın bilinci kapalıysa, baş ve boyun hiperekstensiyon yaptırılarak solunum rahatlatılmaya çalışılır.
Deri Yoluyla Zehirlenmelerde
* Hayvan zehrin kaynağından uzaklaştırılır
* Yaşamsal fonksiyonlar değerlendirilir (A B C)
* İlkyardımcı koruyucı eldiven ve koruyucu elbise giyerek hayvanı bol su ve sabunla 15-20 dakika yıkamalıdır.

::: HAFTAYA TRİAJ VE TRANSPORT :::